Zelf P2000 ontvangen met een SDR-ontvanger
P2000-alarmeringen gaan onversleuteld de lucht in, en dat betekent dat iedereen ze kan ontvangen met hardware van een paar tientjes. Ook mág het: de wet maakt daar een uitdrukkelijke uitzondering voor. Op deze pagina staat hoe het werkt, wat je nodig hebt, waar de grens ligt tussen ontvangen en zenden, en wat een capcode eigenlijk is.
Wij schrijven dit niet van een folder over. Dit netwerk draait op eigen ontvangers, dus de stappen hieronder zijn de stappen die wij zelf hebben gezet: de antenne die niet goed genoeg bleek, de capcodes die je nergens kunt opzoeken, en het verschil tussen een bericht dat binnenkomt en een bericht dat je kunt lezen.
Wat P2000 is, en waarom je het kunt ontvangen
P2000 is het landelijke alarmeringsnetwerk waarmee meldkamers politie, brandweer, ambulance en KNRM oproepen. Het is een pagernetwerk: korte tekstberichten, één kant op, van de zender naar de ontvanger. Het gebruikte protocol heet FLEX en de uitzending gaat onversleuteld de lucht in, op 169,65 MHz.
Die twee eigenschappen samen verklaren waarom meeluisteren kan én mag. Er is niets te kraken, want er is niets versleuteld. Het spraakverkeer van de hulpdiensten loopt over een heel ander systeem, C2000, en dat is wél versleuteld en dus niet te ontvangen.
De regels: ontvangen is niet hetzelfde als zenden
Dit is het belangrijkste onderscheid op deze hele pagina, en het wordt vaak door elkaar gehaald.
Ontvangen
Artikel 139c van het Wetboek van Strafrecht stelt het aftappen of opnemen van gegevens die niet voor jou bestemd zijn strafbaar met maximaal twee jaar gevangenisstraf. Lid 2 maakt daarop een uitzondering die letterlijk zo luidt:
Het eerste lid is niet van toepassing op het aftappen of opnemen van door middel van een radio-ontvangapparaat ontvangen gegevens, tenzij om de ontvangst mogelijk te maken een bijzondere inspanning is geleverd of een niet toegestane ontvanginrichting is gebruikt.
Een gewone SDR-ontvanger op een onversleutelde frequentie is geen bijzondere inspanning en geen verboden ontvanginrichting. Meeluisteren met P2000 valt dus buiten dat verbod. Bij C2000 ligt dat anders: daar zou je de versleuteling moeten omzeilen, en dat is precies de bijzondere inspanning die de uitzondering laat vervallen.
Zenden
Artikel 10.9 van de Telecommunicatiewet zegt dat het gebruik van radioapparaten alleen is toegestaan als daarvoor een vergunning voor het gebruik van frequentieruimte is verleend, met in lid 2 de uitzondering dat het ook mag als er voor die frequentieruimte geen vergunning nodig is.
Voor luisteren speelt dat niet. Zodra je gaat zenden wel, en dan zijn er drie routes:
- Vergunningsvrij. De RDI wijst PMR446 aan als band waarop iedereen zonder vergunning mag zenden met een portofoon. De exacte voorwaarden, zoals het maximale vermogen en de eis van een vaste antenne, staan in de Regeling gebruik van frequentieruimte zonder vergunning. Koop je een portofoon, kijk dan of hij voor die band is bedoeld: apparatuur die op andere frequenties zendt heeft wél een vergunning nodig.
- Met vergunning. Voor een eigen portofoon- of mobilofoonnetwerk op andere frequenties vraag je een vergunning aan bij de RDI. Dat is de route voor bedrijven, evenementen en bedrijfsbrandweren.
- Als radiozendamateur. Daarover hieronder meer.
Zenden op de frequenties van de hulpdiensten is in geen van deze routes toegestaan. Dat is geen grijs gebied.
Radiozendamateur worden
De officiële term is radiozendamateur, en de weg ernaartoe loopt via een examen en een registratie bij de RDI, de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur (tot 2023 Agentschap Telecom).
Er zijn twee niveaus. Het N-examen geeft toegang tot een beperkt aantal amateurbanden met een beperkt zendvermogen; het F-examen geeft toegang tot alle amateurbanden met een hoger vermogen. De examens heten RZAM-N en RZAM-F en worden afgenomen door het CBR. Ben je geslaagd, dan gaan je resultaten naar de RDI en registreer je jezelf daar met DigiD. Voor relaisstations, bakens en hogere zendvermogens is daarnaast een aparte vergunning nodig. De actuele procedure staat op de registratiepagina van de RDI.
Voor alleen P2000 meeluisteren heb je dit allemaal niet nodig. Het staat hier omdat de stap van luisteren naar zelf zenden de meest gestelde vervolgvraag is.
Wat je nodig hebt om mee te luisteren
De goedkoopste route is een SDR-ontvanger: een usb-stick die een stuk radiospectrum digitaliseert en aan je computer aanbiedt. Software doet de rest. Zo'n stick kost een paar tientjes en kan veel meer dan P2000 alleen.
- De ontvanger. Een RTL-SDR-stick is de standaard in de hobby. Let op de versie: de nieuwere varianten hebben een betere temperatuurstabiliteit, wat schelen kan bij langdurig ontvangen.
- De antenne. Belangrijker dan de stick. 169 MHz vraagt om een antenne van de juiste lengte, en die hoort zo hoog en zo vrij mogelijk te hangen. Het meegeleverde sprietje werkt, maar een losse antenne op zolder maakt meer verschil dan welke duurdere ontvanger ook.
- De software. Er is vrije software die de FLEX-stroom decodeert en er leesbare regels van maakt. Dat is de stap waarin capcodes en berichttekst uit elkaar worden gehaald.
- Een kant-en-klare pager. Kan ook, maar dan zit je vast aan wat dat apparaat toont. Met een SDR houd je de ruwe stroom en kun je zelf bepalen wat je ermee doet.
Wil je er niets voor installeren, dan kun je gewoon op onze regiopagina's meekijken. Daar staat dezelfde stroom, alleen al herschreven en op een kaart gezet.
Capcodes: het adres in de alarmering
Elke P2000-uitzending bevat één of meer capcodes. Een capcode is het adres van een ontvanger of een groep ontvangers: een specifieke pager, een tankautospuit, een ambulance, een piketfunctionaris. Hetzelfde bericht gaat de lucht in met alle capcodes die het moeten ontvangen, en elke pager pakt er alleen de zijne uit.
Er bestaat geen openbaar register van capcodes. Wat er is, is door hobbyisten opgebouwd door te kijken welke capcode consequent samen met welk voertuig of welke regio voorbijkomt. Onze eigen database bevat er ongeveer tienduizend, en die is de reden dat wij van een ruwe regel als een reeks cijfers met een afkorting een zin kunnen maken waarin staat welke dienst waarheen gaat.
Die toewijzingen zijn afgeleid, niet officieel. Een kazerne die verhuist of een voertuig dat een andere rol krijgt, verandert de betekenis zonder dat iemand dat aankondigt. Dat is meteen de belangrijkste beperking van elke P2000-ontvangst, ook die van ons.
Wat je met de data mag doen
Ontvangen is één ding, publiceren is een tweede. Een alarmering bevat vaak een straat en een huisnummer, en soms informatie waaraan een persoon te herkennen is. Wij publiceren daarom geen huisnummers, nemen geen medische gegevens over en houden een verwijderprocedure aan; hoe dat precies zit staat op onze privacypagina.
Een alarmering is bovendien geen bevestigd incident. Er gaat een dienst op pad, maar of er ook echt iets aan de hand was staat er niet bij, en een deel van de meldingen wordt onderweg ingetrokken. Wie zelf meeluistert, leest de ruwe stroom en heeft die nuance nergens staan.
Veelgestelde vragen
Mag ik P2000 zelf ontvangen?
Ja. P2000 is een onversleutelde uitzending en artikel 139c van het Wetboek van Strafrecht sluit in lid 2 uitdrukkelijk uit wat je "door middel van een radio-ontvangapparaat" ontvangt, tenzij je een bijzondere inspanning hebt geleverd om de ontvangst mogelijk te maken of een niet toegestane ontvanginrichting gebruikt. Een gewone SDR-stick op 169 MHz is geen van beide.
Is ontvangen hetzelfde als zenden?
Nee, en daar zit het hele verschil. Ontvangen mag; zenden op de frequenties van de hulpdiensten is verboden en levert direct een strafbaar feit op. Wil je zelf uitzenden, dan kan dat alleen op een vergunningsvrije band of met een registratie als radiozendamateur.
Wat is een capcode?
Het adres van één ontvanger of groep in het P2000-netwerk. Elke pager, elk voertuig en elke eenheid heeft er een. Omdat er geen openbaar register is, zijn de betekenissen door hobbyisten in de loop der jaren verzameld. Onze eigen database telt er ongeveer tienduizend, en die gebruiken wij om van een ruwe alarmering een leesbare zin te maken.
Waarom staat er soms onzin in een melding?
Omdat de meldkamer zelf afkortingen, typefouten en interne codes verstuurt, en omdat een capcode soms onbekend is. Wij herschrijven wat er staat, wij verzinnen niets bij. Een bericht dat wij niet kunnen plaatsen laten we liever weg dan dat we er een aanname in stoppen.
Kan ik ook C2000 ontvangen?
Nee. C2000 is het spraaknetwerk van de hulpdiensten en dat is wél versleuteld. Daar bestaat geen legale scanner voor, en pogingen om die versleuteling te omzeilen vallen precies onder de "bijzondere inspanning" die de uitzondering in artikel 139c ongedaan maakt.
Heb ik een vergunning nodig voor een ontvanger?
Voor alleen ontvangen niet. De Telecommunicatiewet koppelt de vergunningplicht aan het gebruik van frequentieruimte, en daar valt luisteren niet onder. Ga je zenden, dan verandert dat.
Meer over hoe wij die ruwe stroom tot leesbare meldingen verwerken staat op over het netwerk.